Հայաստանի մէջ կայանալիք խորհրդարանական ընտրութիւններէն մեզ կը բաժնէ ընդամէնը քանի մը օր։ Քաղաքական մթնոլորտը արդէն իսկ թեւակոխած է նախընտրական պայքարի թէժ փուլը, ուր տարբեր քաղաքական ուժեր կը փորձեն իրենց դիրքորոշումները ներկայացնել հանրութեան եւ շահիլ ընտրողներու վստահութիւնը։ Սակայն երբեմն գաղափարական մրցակցութիւնը իր տեղը կը զիջի փոխադարձ մեղադրանքներու, քարոզչական սրացումներու եւ հանրային տրամադրութիւններու վրայ ազդեցութիւն գործելու բազմատեսակ փորձերու։
Այս առիթով, «Արարատ» կարճ զրոյց մը ունեցաւ Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակեան Կուսակցութեան Աւստրալիոյ շրջանի Վարիչ մարմինի ատենապետ, Լիբանանի խորհրդարանի նախկին երեսփոխան եւ ՍԴՀԿ Լիբանանի շրջանի նախկին ատենապետ ընկեր Սեպուհ Գալփաքեանի հետ։
(Ա.)
Հ.- 7 Յունիսին կայանալիք Հայաստանի խորհրդարանական ընտրութիւնները ի՞նչ նշանակութիւն ունին Հայաստանի քաղաքական ապագային համար։
Պ.- Անկասկած, 2026-ի խորհրդարանական ընտրութիւնները վճռորոշ եւ ճակատագրական նշանակութիւն ունին Հայաստանի ապագային համար։ Ասոնք պարզապէս խորհրդարանական ընտրութիւններ չեն, այլ որոշ իմաստով հանրաքուէ մը (referendum)՝ Հայաստանի արտաքին քաղաքականութեան եւ աշխարհաքաղաքական ապագայի ուղղութիւնը վերջնականապէս ճշդելու առումով։
Եթէ ուշադիր հետեւինք ընտրապայքարին մասնակցող հիմնական ուժերուն, որոնցմէ մէկը իշխանական է, իսկ երեքը՝ ընդդիմադիր, յստակ պատկեր մը կը ձեւաւորուի։ Իշխանութիւնը իր քաղաքական հայեացքը ուղղած է դէպի Արեւմուտք՝ միաժամանակ փորձելով պահպանել հաւասարակշռուած յարաբերութիւններ բոլոր կողմերուն հետ՝ ներառեալ Ռուսիան։ Մինչդեռ ընդդիմութիւնը իր ամբողջ քաղաքական շեշտադրումը դրած է Ռուսիոյ վրայ եւ միա՛յն Ռուսիոյ։ Հետեւաբար, 7 Յունիսին կայանալիք ընտրութիւնները մեծապէս այս երկու աշխարհաքաղաքական ուղղութիւններու բախումն ու մրցակցութիւնն են։
Հ.- Նախընտրական փուլին հետեւելով՝ ի՞նչ վերապահութիւններ ունիք, որոնք կրնաք ամփոփ կերպով ներկայացնել։
Պ.- 2026-ի ընտրութիւններուն ընթացքն ու ընտրարշաւին տիրող գերլարուած մթնոլորտը այնքան բարդ են, որ դժուար է կարճ պատասխաններով ամբողջական գնահատական տալ։ Այնուամենայնիւ, փորձեմ կեդրոնանալ քանի մը կարեւոր կէտերու վրայ։
2018-ի Թաւշեայ յեղափոխութեան ամենակարեւոր ձեռքբերումներէն մէկը իսկական ժողովրդավարութեան հաստատումն էր։ Անցնող ընտրութիւններուն ընթացքին, ի տարբերութիւն 2018-էն առաջ տեղի ունեցած ընտրութիւններուն, ակնյայտ էր ընտրակաշառքի գրեթէ լիակատար բացակայութիւնը եւ ընտրական գործընթացներու թափանցիկութիւնը։ Ասիկա ժողովրդավարական զարգացման ուղղութեամբ լուրջ յառաջընթաց էր եւ արժանի՝ բարձր գնահատանքի։
Այս ընտրութիւններուն, սակայն, տպաւորութիւն կը ստեղծուի, թէ որոշ շրջանակներ կը փորձեն վերակենդանացնել ընտրակաշառքի նախկին արատաւոր սովորութիւնը, ինչ որ մտահոգիչ երեւոյթ է։
Երկրորդ լուրջ մտահոգութիւնը արտաքին միջամտութիւններուն կը վերաբերի։ Եթէ նախորդ ընտրութիւններուն արտաքին ճնշումները, մասնաւորաբար ռուսական ազդեցութիւնը, մեծապէս չէզոքացուած էին, ապա այս անգամ արտաքին դերակատարութիւնը աւելի տեսանելի եւ շօշափելի է։ Այսպիսի բացասական երեւոյթներ կրնան ստուեր ձգել ընտրական գործընթացին վրայ եւ, հակառակ ակնկալութիւններուն, նոյնիսկ հակադարձ ազդեցութիւն ունենալ՝ ժողովրդային դժգոհութիւն եւ զայրոյթ յառաջացնելով։
Հ.- Հետաքրքրական պիտի ըլլայ լսել ընտրութիւններու արդիւնքներուն ձեր կանխատեսումները։
Պ.- Այս ընտրութիւններուն հիմնական մրցակցութիւնը, ըստ էութեան, կը ծաւալի չորս կամ հինգ քաղաքական ուժերու միջեւ։ Առանց թերագնահատելու մնացեալ մասնակից կուսակցութիւններուն դերակատարութիւնը, տարբեր հարցախոյզերու համաձայն, իշխող կուսակցութիւնը տակաւին կը պահպանէ ամենաբարձր վարկանիշը։ Միւս երեք հիմնական ուժերուն համար, սակայն, խորհրդարանին մէջ մեծամասնութիւն կազմելու հաւանականութիւնը սահմանափակ կը թուի։
Իմ կարծիքով՝ այս իրողութեան պատճառը կը կայանայ այն հանգամանքին մէջ, որ ընդդիմութեան քարոզարշաւը մեծապէս կեդրոնացած է երկու հիմնական կարգախօսներու շուրջ. առաջինը՝ ամէն գնով Նիկոլ Փաշինեանէն ազատիլը, եւ երկրորդը՝ Հայաստանը վերադարձնել Ռուսիոյ ազդեցութեան գօտի՝ թուլացնելով կամ խզելով Արեւմուտքի հետ յարաբերութիւնները։
Հարցը այն է, թէ այս մօտեցումները որքանո՞վ ընդունելի պիտի ըլլան ընտրողներուն համար։ Ասոր կողքին՝ ընդդիմութեան ներկայացուցած ծրագրերը, իմ գնահատումով, չեն պարունակեր այնպիսի նորարարական կամ զգալի տարբերութիւններ, որոնք կրնան լայն հանրային հետաքրքրութիւն յառաջացնել։ Տնտեսական, ընկերային, առողջապահական, կրթական եւ ռազմական ոլորտներուն վերաբերող բազմաթիւ առաջարկներ արդէն իսկ վերջին հինգ տարիներուն ընթացքին տարբեր ձեւերով ներառուած են գործող իշխանութիւններուն իրականացուցած բարեփոխումներու շրջանակին մէջ։
Հ.- Ձեր կարծիքով, ընտրութիւններէն ետք կարելի պիտի ըլլա՞յ ձեւաւորել աւելի համախմբուած քաղաքական մթնոլորտ։
Պ.– Այս հարցին պարագային առաջին հերթին կը մնայ մաղթել, որ այդպէս ըլլայ։ Կը մաղթենք, որ ընտրութիւններէն ետք քաղաքական կիրքերը հանդարտին եւ պարտուած ուժերը, շնորհաւորելով յաղթողները, անցնին կառուցողական ընդդիմութեան դերին։
Ընդդիմութեան պարտականութիւնն ու իրաւունքը ոչ թէ մշտական առճակատում ստեղծելն է, այլ իշխանութեան եւ նորակազմ կառավարութեան գործունէութիւնը վերահսկելը, քննադատելը եւ անհրաժեշտ պարագաներու՝ այլընտրանքային լուծումներ առաջարկելը։
Սակայն պէտք է ընդունինք, որ քաղաքական իրականութիւնը միշտ չէ, որ կը համապատասխանէ մեր մաղթանքներուն։ Յոռետես չըլլալու համար միայն կրնամ ըսել, որ որոշ լարուածութիւններ, խառնակչական փորձեր կամ բողոքի շարժումներ բացառուած չեն։ Յոյս ունիմ, որ նման երեւոյթներ, եթէ ի յայտ գան, իրենց սկզբնական փուլին մէջ կը չէզոքացուին, անկախ այն բանէն, թէ ովքե՛ր պիտի ըլլան անոնց հեղինակները։
Հ.- Վերջապէս, ի՞նչ ակնկալիքներ ունիք ընտրական գործընթացէն։
Պ.- Իմ համոզումով՝ վերջնական խօսքը միշտ ժողովուրդինն է։ Յաղթանակը որոշողը եւ վերջին վճիռը կայացնողը ժողովուրդը պիտի ըլլայ։ Ազատ, արդար եւ թափանցիկ ընտրութեան պայմաններու մէջ ժողովուրդը երբեք չի սխալիր, եւ ժողովուրդին կամքը յարգելը բոլոր քաղաքական ուժերուն պարտականութիւնն է։ Այս սկզբունքը մեզի համար կարեւոր եղած է անցեալին եւ նոյնքան կարեւոր կը մնայ այսօր։
Մենք պարտաւոր ենք յարգելու հայրենաբնակ ժողովուրդին կատարած ընտրութիւնը, որովհետեւ անոնք են, որ ամէն օր կը կրեն երկրին բեռը, կը դիմագրաւեն անոր դժուարութիւնները, երբեմն ալ կը վայելեն անոր յաջողութիւններն ու ուրախութիւնները։ Հետեւաբար, ժողովուրդին կամքը պէտք է ընդունուի որպէս գերագոյն որոշում։
Եզրակացնելու համար ըսենք, որ իշխանական ուժերը ճիշդ է որ իտէալական չեն եւ մենք ունինք վերապահութիւններ, սակայն այս չակերտեալ ընդդիմութիւնը որեւէ լաւատեսութիւն չի ներշնչեր:
Սիտնի, 3 Յունիս 2026
