Ժամանակակից հայ բանաստեղծութեան մէջ կան հեղինակներ, որոնց համար գրելը գեղարուեստական արտայայտութիւն մը ըլլալէ անդին, կեանքի երկար ճանապարհին հաւաքուած փորձառութեան, յուշերու եւ խոհերու խտացուած արտայայտութիւն է։ Լեւոն Արտազեանի նոր գրքոյկը՝ «Ուղի»-ն (Երեւանի տաղեր), այդպիսի բնոյթ ունեցող ժողովածու մըն է։
Մօտ յիսուն էջէ բաղկացած այս փոքրածաւալ գիրքը կը ներառէ շուրջ երեսուն կարճ քերթուածներ, որոնք ըստ էութեան կը ներկայացնեն հեղինակին ներաշխարհը, յուշերը եւ կեանքի երկար ընթացքին մէջ կուտակուած մտածումները։ Ինչպէս վերնագիրը կը թելադրէ, այս ժողովածուն որոշ իմաստով կեանքի ճանապարհի մը արձանագրութիւնն է՝ մանկութենէն մինչեւ հասունութեան եւ ալեւորութեան շեմին կանգնած մարդուն խոհերը։
«Հրաժեշտ կու տամ հեռացող նաւուն,
Որ կը նաւարկէ դէպի մայրամուտ»:
Գրքոյկին մէջ զգալի տեղ կը գրաւէ բնութիւնը։ Ծառեր, առուակներ, թռչուններ, ծաղիկներ, ձմեռ ու գարուն, բոլորը կը դառնան բանաստեղծին զգացումներուն եւ խոհերուն առիթ։ Ինչպէս ինք կը խոստովանի՝
«Բնութիւնը զի՛ս կը կանչէ
Իր գոգին մէջ զբօսնելու»։
Բնութեան այս պարզ, բայց մտերմիկ զգացումը կը կրկնուի նաեւ այլ քերթուածներու մէջ, ուր թռչուններու թռիչքը, առուակի ձայնը կամ գարնան գալուստը կը դառնան հոգեկան խաղաղութեան պատկերներ։
Բնութեան կողքին, ժողովածուին մէջ կարեւոր տեղ ունի նաեւ յիշողութիւնը։ Հեղինակը յաճախ կը վերադառնայ իր անցեալին՝ մանկութեան պատկերներուն, մօր յիշատակին, երիտասարդական օրերուն եւ սիրոյ ապրումներուն։ Մօր յիշատակը առանձնայատուկ զգացականութեամբ կը ներկայանայ «Սպասում» քերթուածին մէջ, ուր որդիական կարօտը կը դառնայ մեղմ աղօթքի մը նման։
Սիրոյ եւ ամուսնական հաւատարմութեան թեման եւս ներկայ է գրքոյկին մէջ։ Տարիներու ընթացքին կոփուած կապը բանաստեղծը կը ներկայացնէ հանգիստ եւ վստահ՝
«Քու ձեռքդ բռնած անցայ տարիները,
Ու սիրտս խաղաղ մնաց քու կողքին»։
Այս տողերը կը փոխանցեն այն մտերմութիւնը, որ երիտասարդական սիրոյ զգացումներէն անցնելով կը վերածուի կեանքի ընկերութեան խոր կապի։
Ժողովածուին մէջ կը գտնուին նաեւ մտերմական նուիրումներ՝ ընկերներու եւ ծանօթներու հասցէագրուած։ Այս նուիրումները կը յուշեն, որ բանաստեղծին գրական ուղին նաեւ բարեկամական կապերու եւ հոգեւոր ընկերակցութեան պատմութիւն մըն է։
Գրքոյկին մէջ տեղ գտած են նաեւ փիլիսոփայական եւ հոգեւոր խոհեր՝ կեանքի, ճշմարտութեան եւ մահուան մասին։ Երբեմն հարցումի ձեւով, երբեմն ինքնախոհ խոստովանութեամբ բանաստեղծը կը փորձէ ըմբռնել գոյութեան խորհուրդը։ Այդ խոհականութիւնը կը խտանայ այնպիսի տողերու մէջ, ուր ան կը մտածէ ժամանակի արագ ընթացքին մասին («թիթեռի կեանքի չափ տեւած երազ») եւ կը հարցնէ՝ ի՞նչ կը մնայ մարդէն տարիներու վերջաւորութեան։
Գեղարուեստական տեսակէտէ այս քերթուածները հիմնականին մէջ կը մնան պարզ եւ անմիջական լեզուի սահմաններուն մէջ։ Հեղինակը չի հետապնդեր ձեւական բարդութիւն կամ նորարարական փորձարկումներ։ Ան կը նախընտրէ պարզ պատկերներ եւ հասկնալի արտայայտութիւններ, որոնք ընթերցողին կը փոխանցեն անմիջական զգացումներ։
Միեւնոյն ժամանակ, ընթերցման ընթացքին նկատելի կը դառնայ նաեւ խմբագրական որոշ անուշադրութիւն: Քերթուածներուն մէջ կը հանդիպին ուղղագրական սխալներ, յատկապէս «ձ» տառի գործածութեան մէջ, ինչ որ որոշ չափով կը խանգարէ լեզուական հարթ ընթացքը եւ կը մատնանշէ խմբագրական աւելի բծախնդիր աշխատանքի անհրաժեշտութիւնը։
Գիրքը կը փակուի «Կտակ» խորագրուած քերթուածով, ուր բանաստեղծը իր գրած տողերը կը ներկայացնէ որպէս իր կեանքի ապրումներուն եւ զգացումներուն ժառանգութիւն։ Ան այս միտքը կը ձեւակերպէ հետեւեալ տողերով.
«Հասնիլն անոնց, ընթերցողին,
Ըղձանքն էր իմ անդուլ հոգւոյս,
Որոնց մասին… արդեօ՞ք պիտի
Ժամանակը իր խօսքն ըսէ…»:
Այսպէս, «Ուղի» ժողովածուն կը ներկայանայ որպէս հանգիստ, խոհական կանգառ մը կեանքի երկար ճանապարհին վրայ։ Լեւոն Արտազեան իր քերթուածներուն մէջ չի փորձեր բարձրագոչ բառերով զարմացնել ընթերցողը, այլ պարզ ու անկեղծ ձայնով կը բաժնէ իր ապրումները՝ բնութեան հանդէպ սէրը, անցեալի հանդէպ կարօտը եւ տարիներու փորձառութենէն ծնած խոհերը։ Այս էջերուն մէջ կը խօսի մարդ մը, որ անցած է կեանքի տարբեր եղանակներէն եւ հիմա, մայրամուտի մեղմ լոյսին տակ, կը փորձէ ամփոփել իր զգացածն ու ապրածը։ Այդ պատճառով ալ «Ուղի»-ն կը կարդացուի ոչ միայն որպէս բանաստեղծութիւններու ժողովածու, այլ նաեւ որպէս ներաշխարհի խոստովանութիւն մը՝ ընթերցողը հրաւիրելով կարճ պահ մը կանգ առնելու, մտածելու եւ լսելու կեանքի հանդարտ ձայնը։
