Մեծապատիւ Աւազակները

Բոլորն ալ փողկապաւոր են: Բոլորն ալ կարկառուն դէմքեր: Բոլորն ալ նորին մեծութիւն պատուաւոր աւազակներ:

«Օրերից մի օր», լիբանանեան դրամատուներէն ներս հաշիւ ունեցող լիբանանցիներն ու ոչ-լիբանանցիները արթնցան, իմանալու համար որ իրենց խնայողութիւններն ու շրջանառութեան մէջ եղած գումարները իրենց տրամադրութեան տակ չեն այլեւս: Իւրացուած, գողցուած, գրաւուած:

Մի տասաներորդ պահու մը, դրամատուներուն դռներուն առջեւ, բոլորս ալ մեր իսկ ունեցուածքին մուրացկանները դարձած էինք: Հարուստ, փարթամ կեանք վայելողները անգամ աղքատ ապրելու ստիպողութեան տակ:

Չափազանց սահմանափակ, միմիայն ճղճիմ գումարներ ստանալու իրաւունք ունէին մօտ 2 միլիոն 700 հազար դրամատնային հաշիւ ունեցող քաղաքացիներ: Հանրութեան 180 միլիառ տոլար գումարը պահ դրուած էր Կեդրոնական դրամատան մէջ: Բառացիօրէն (յայտարարութեամբ) սառեցուած, բայց գործնականապէս իւրացուած, գողցուած, գրաւուած: Փոխանցուած գումարներուն սահմանափակ ըլլալը բաւարար չէր կարծէք, տարիներ շարունակ ի՜նչ-ի՜նչ խաղերով ու «մահանաներով» հաշիւէն պակսեցուցին մեզի տրուած գումարներուն քառապատիկը:

Պատասխանատուները՝ Մեծապատիւ Աւազակները՝ օդապարիկով իջած էին, դառնալու համար վարչապետ, Կեդրոնական դրամատան կառավարիչ, խորհրդարանի նախագահ եւ մասամբ նորին: Եղան վարչապետներ, որոնք ամենայն համարձակութեամբ խորհրդարանի ամպիոնէն յայտարարեցին. «Այո՛, օրէնքի դէմ է մեր ըրածը, բայց պիտի ընե՛նք»:

Կար ժամանակ, երբ Լիբանանը ունեցած էր նուիրեալ, երկրին ընդհանրական շահերը պաշտպանող պետական մարդիկ, կառավարիչներ եւ այլք:

Խօսուն դրուագներով յիշենք մի քանին:

ՖՈՒԱՏ ՇԵՀԱՊ (Հանրապետութեան նախագահ 1958 – 1964)

Նախագահ Շեհապ, իր գլխաւոր գործակիցներով, (Ֆուատ Պութրոս, Իլիաս Սարգիս, Սալիմ Հըս, Խաչիկ Պապիկեան եւ այլն) հիմքը դրաւ Լիբանանի պետականութեան: Եղա՛ւ ու մնաց անաչառ անձնաւորութիւն մը:

Իր զարմիկներէն մին (մօրաքրոջ որդին) օգտագործելով նախագահին հարազատը ըլլալու հանգամանքը, կը փորձէ կաշառել օրուայ ընդհանուր դատախազ Իլիաս Սարգիսը՝ ապօրինի թղթածրար մը «անցընելու» համար: Կը մերժուի: Յաջորդ օր, նախագահական պալատ կը կանչուի Իլիաս Սարգիսը: Համոզուած ըլլալով, որ զինք պաշտօնանկ ընելու համար կանչուած է պալատ, հրաժարական նամակով մը կը ներկայանայ հանրապետութեան նախագահին:

Ֆուատ Շեհապ ոչ միայն կը մերժէ՛ կարդալ իր հրաժարական նամակը, այլ գնահատելով Իլիաս Սարգիսի ուղղամտութիւնը,  զինք կը նշանակէ Կեդրոնական դրամատան կառավարիչ, հետագային, տարիներ ետք, ընտրուելու համար հանրապետութեան նախագահ (1976 – 1982):

ԻԼԻԱՍ ՍԱՐԳԻՍ

Իբր ուղղամիտ կառավարիչ եւ նախագահ, իր իշխանութեան օրերուն, Իլիաս Սարգիս Կեդրոնական դրամատան ոսկիի պահեստը աւելցուցած էր 4 թոն ոսկիով: Իրմէ ետք, նորընտիր Մեծապատիւ Աւազակը այդ 4 թոն ոսկին վաճառելով, եկամուտը փոշիացուց մէկ օրուայ մէջ:

Սարգիսի օրերուն, փոխկառավարիչն էր Ժոզէֆ Ուղուրլեան: Շնորհալի, ուրիշ ազդեցիկ անձնաւորութիւն մը: Կեդրոնական դէմքն ու «կնքահայրը» եղաւ, պատմականօրէն նշանաւոր INTRA Bank-ի սնանկութեան: Եուսուֆ Պայտաս (ծնունդով պաղեստինցի) տէրն ու տնօրէնն էր Լիբանանի ամէնէն նշանաւոր դրամատան: Կաշառակերութեամբ ամբողջովին իր տիրապետութեան տակ առած էր կառավարութեան եւ խորհրդարանին մեծամասնութիւնը: Լիբանանի պետականութիւնը յարգող ղեկավարներուն նեցուկով, Ուղուրլեան յաջողեցաւ սնանկացնել տալ INTRA Bank-ը: Պայտաս որպէս քրէագործ դատուեցաւ եւ բանտարկութեան դատապարտուեցաւ: Շունչը առաւ Զուիցերիայէն:

ՍԵԼԻՄ ՀԸՍ

Գլխաւոր գործակիցն էր Իլիաս Սարգիսին: Իր վարչապետութեան օրերուն, արգելք հանդիսացաւ եւ թոյլ չտուաւ, որ Կեդրոնական դրամատան մէջ գտնուող մօտ մէկ միլիոն օնս ոսկիի հարստութիւնը վաճառուի: Իր մասնագէտ-տնտեսագէտի կարծիքով, լիբանանցի ժողովուրդը կրնա՛ր հաւասարակշռել թղթոսկիին անկումը: Մօտ 1200 անգամ արժեզրկուած էր լիբանանեան թղթադրամը: Օրերը փաստեցին, որ ճիշդ էր Սելիմ Հըսի տեսակէտը: Ժողովուրդը քայլ առ քայլ կազդուրուեցաւ եւ շրջանցեց տագնապը: Պետական հարստութիւնը մնա՛ց, որ այսօր արժէ աւելի քան 35-37 միլիառ տոլար:

Նոյն օրերուն, Լիբանանի նուիրեալ եւ անաչառ ղեկավարները, զգալով գալիք վտանգը, ահազանգ հնչեցուցին:

ՀՈՒՍԷՅՆ ԷԼ-ՀՈՒՍԷՅՆԻ – ԻԼԻԱՍ ՍԱՊԱ

Իսկապէս ալ, հայրենասէր (ե՛ւ հայասէր) Հուսէյն Էլ-Հուսէյնիի խորհրդարանական նախագահութեան օրերուն, ելեւմուտքի նախարար Իլիաս Սապայի «կնքահայրութեամբ» կառավարութիւնն ու խորհրդարանը վաւերացուցին օրէնք-հրամանագիր մը, ըստ որուն, անձեռնմխելի պիտի մնար մօտ մէկ միլիոն օնս ոսկին: Ոչ ոք իրաւասութիւնը պիտի ունենար դպչելու մօտ 287 թոն ոսկիի հարստութեան:

ԷՏՄՈՆ ՆԱԻՄ

Կարելի չէ՛ մոռնալ կառավարիչ Էտմոն Նաիմին եւ ներքին նախարարին միջեւ եղած շատ յատկանշական դէպքը:

Նախարարութիւնը որոշած է նոր անցագրեր տպել՝ Լոնտոն-Անգլիա, որ արժէ մէկուկէս միլիոն տոլար: Կէս միլիոնը գոյութիւն ունի նախարարութեան մօտ: Էտմոն Նաիմ կտրուկ կերպով կը մերժէ մէկ միլիոն (ո՛չ թէ մէկ միլիա՜ռ) տոլարի վարկ մը բանալ նախարարութեան: Նախ՝ օրէնքով իրաւասութիւնը չունէ՛ր, երկրորդ՝ առարկելով որ ինչո՞ւ 1,5 միլիոն տոլար վճարել անգլիացիներուն, երբ Շուէտ պատրաստ է տպելու կէս գինով:

Տասնեօթը ոստիկաններ կը ներկայանան Կեդրոնական դրամատուն, կառավարիչը «բռնի՛» նախարարին քով «հրաւիրելու»: Էտմոն Նաիմի «մի՛ ձգեր որ զիս տանին» արտայայտութեան վրայ, դրամատան անզէն, բայց արիասիրտ պահակներէն մին, ոստիկաններէն մէկուն զէնքը առնելով, կը կրակէ օդին մէջ: Ստեղծուած անակնկալին ու թոհուբոհին մէջ, կառավարիչին մօտիկները զինք կը «փախցնեն» ու կը տեղադրեն դրամատան հսկայ դրամարկղին մէջ, մինչեւ որ կողմերը հանդարտին:

Այդ օրերուն, փոխկառավարիչն էր հայազգի Մկրտիչ Պուլտուքեան:

Այդ բոլո՜ր նուիրեալ, անաչառ լիբանանցի ղեկավարներէն ետք, եկան «Մեծապատիւ Աւազակները»: Օդապարիկով իջած, վաշխառու, անկուշտ, ագա՛հ, աւազակներու վոհմակ մը, իրենց «շնորհալի» ղեկավարներով ու մե՜ծ-հզօր «Մայեսթրօ»-ով:

«Ո՞վ բերաւ» զիրենք: Կռահելու պէտք չկայ, յստա՛կ է պատասխանը, բայց անձնասիրաբար ես ինծի պիտի պահեմ: «Ամէն գիտցուած բան չ’ըսուիր»:

Բայգ «ինչո՞ւ եկան»-ին պատասխանը կրնամ տալ:

Երկիրը, ժողովուրդը, պետութիւնը սնանկացնելու ու մեզի այս օրերը ապրեցնելու:

Կեցցէ՛ Լիբանանը, բայց անկցի՛ն իր Մեծապատիւ Աւազակներն ու նորին մեծութիւն աւազակապետերը: