Ո՞վ է Թադէոս Եսայեանի հերոս Ֆաքիհը. փիլիսոփայ, իմաստասէր, ուսուցիչ: Առաջին հերթին ուսուցիչ, այսինքն՝ մարդ, որը ոչ միայն գիտելիք է փոխանցում, այլեւ կերտում անհատին, հունտեր դնում նրա մէջ, ցոյց տալիս ճշմարիտ ապրելու ուղիները:
Իմաստուն Ֆաքիհի ճամբորդութիւնը մարդկային կարճատեւ կեանքի ընթացքն է, որը լի է ցաւերով, կորուստներով, անարդարութիւններով, բայց միեւնոյն ժամանակ այն անասելի գեղեցիկ է: Սա է պատճառը թերեւս, որ Ֆաքիհը եւս Աւ. Իսահակեանի Սաադի նման կարօտով է հրաժեշտ տալիս աշխարհին:
Ֆաքիհը իր աշակերտներին ցոյց է տալիս մարդակերտումի ճանապարհը՝ կենդանի օրինակ դառնալով նրանց համար: Իմաստուն ծերունին տեսել է կորուստներ ու հիասթափութիւններ, չարութիւն ու պատերազմ, ճանաչել է մարդուն, սակայն անսասան են մնացել իր հաւատն ու սէրը: Մերժելով սուտն ու կեղծիքը, պատեհապաշտութիւնն ու ցուցամոլութիւնը, Ֆաքիհն ապրել է իր կեանքը ազնութեամբ ու հասել «կեանքի պատուաբեր բարձունքին»:
Վիպակում Թադէոս Եսայեանը քննում է կեանքի եւ անմահութեան խորհուրդը. եւս մէկ անգամ յիշեցնում՝ բոլորս ճամբորդներ ենք «ճեպընթացի պէս արագ ընթացող» այս կեանքում, ուստի պէտք է կարողանանք տեսնել աշխարհի գեղեցկութիւնն ու լոյսը, ընդունել մեզ ի վերուստ տրուած պարգեւը՝ սէրը, քանզի անցողիկ եւ ունայն է ամէն բան. մնայունը միայն սէրն է:
Աւելի քան ութ տասնամեակ իր ետեւում թողած գրողը գիտի նաեւ անմահութեանը հասնելու ուղին. լա՛ւ է սերտել ամենայն հայոց բանաստեղծ Յովհաննէս Թումանեանի պատգամը. «Մահը մերն է, մենք մահինը, մարդու գործն է միշտ անմահ»: «Ձայնակցելով» Յ. Թումանեանին՝ բանաստեղծ Եսայեանը իր հերոս Ֆաքիհի բերանով բարբառում է. անմահ են բոլոր այն հանճարները, որոնք իրենց գործով ծառայում են մարդկութեանը՝ երաժիշտ, բանաստեղծ, գեղանկարիչ, գրող, գիտնական, հերոսներ, բարերարներ, մարդիկ, որոնք ոչ միայն լուսաւորուեցին Բարձեալի կողմից, այլեւ լուսաւորեցին մեզ բոլորիս, բաշխեցին իրենց սէրն ու տաղանդը, իմաստնութիւնն ու ուժը, արարեցին բարին ու գեղեցիկը:
Դէպի անմահութեան բարձունքը գնացող Ֆաքիհը մէկ աղօթք ունի. իր հոգում ամբարած ողջ իմաստնութիւնը, լոյսն ու սէրը կարողանայ բաշխել համայն մարդկութեանը.
Տո՛ւր ինծի Տէր, իմաստութիւն կանթեղացած
Լուսաւորուիմ, լուսաւորեմ ես բոլորին
Ու հոգիիս կաթիլ մը սէր՝ սիրոյդ ակէն՝
Ազնուանամ, ազնուացնեմ ես բոլորին:
«Անանձնական ուրախութեան» ու սիրոյ, քրիստոնէաբար ապրելու ու բարին արարելու մասին է Թադէոս Եսայեանի «Ֆաքիհի մը ճամբորդութիւնը» վիպակը:
