Դէպի սրբավայրեր եւ վանքեր այցելութիւնը շատ կանուխ քրիստոնէական սովորութիւն է` հաստատուած մեր Տիրոջ Յիսուս Քրիստոսի աշակերտներու ձեռամբ: Այն մեծարանքի եւ յարգանքի տուրք է մատուցուած այն սուրբին, որուն յիշատակին կառուցուած է տուեալ ուխտավայրը: Հայրենազուրկ հայը սփիւռքի տարածքին եւս կառուցեց վանքեր, եկեղեցիներ, մատուռներ եւ սրբավայրեր, որոնք նոյնպէս դարձան ուխտավայրեր, ուր աշխարհացրիւ հայերը կը համախմբուին առնուազն տարին մէկ անգամ:
Այս ուխտավայրերէն մէկն է Լեռնալիբանանի Զմմառու վանական համալիրի մայր եկեղեցին` Փոխման Սուրբ Կուսին, կառուցուած 1771-ին, կից Զմմառու Ցաւագին Տիրամօր մատուռը, կառուցուած 1940-ին, որուն հիմնադրութեան 85-ամեայ յոբելեանը կը նշենք մեծ շուքով, եւ որուն խորանին տեղադրուած` Զմմառու Ցաւագին Տիրամօր կտաւը Եւրոպական վերածնունդի գեղարուեստի գլուխգործոցներէն մէկը կը համարուի:
Իւրաքանչիւր տարուան Մայիս ամսուան վերջին Կիրակին եւ Օգոստոսի Վերափոխման տօնին, սոյն ուխտատեղիները իրենց ասպնջական թեւերը բանալով կը հիւրընկալեն գաղութիս եւ գաղութս այցելած բոլոր հաւատացեալ հայորդիները, անոնց փոխանցելով քրիստոնէական հաւատքի ջերմութիւնն ու հայրենի բնաշխարհի լեռները յիշեցնող բնութեան քաղցրութիւնը:
Զմմառու պատրիարքական կղերի միաբաններուն մօտ` Տիրամօր նկատմամբ իւրայատուկ սէրն ու ակնածանքը դրոշմուած է հիմնադիր հայրապետ Աբրահամ Ա. Արծիւեանի օրօք եւ այդ զեղուն զգացումները փոխանցուած են հայրապետէ-հայրապետ, որոնք, մայրավանքէն հեռու գտնուելով հանդերձ, եղած են ջերմ երկրպագուները Զմմառու Ցաւագին Տիրամօր:
Սոյն խօսքերուն լաւագոյն ապացոյցը Սուրբ Իգնատիոս Մալոյեանի յղած նամակն է օրուան մեծաւորին:
Ստորեւ կը ներկայացնենք զայն, առանց յապաւումի:
ԱՌԱՋՆՈՐԴԱՐԱՆ ԿԱԹՈՂԻԿԷ ՀԱՅՈՑ
Ալեքսանդրիա
10 մայիս 1910
Գերյարգելի Տէր վարդապետ,
Հոս կը ծրարեմ mandate մի 50 ֆրանքի:
Այս գումարը Քէօսէեան Գեր. Յովսէփ Վարդապետը ղրկած է, նա կը խնդրէ եւ կը թախանձի, որ բարեհաճիք Ցաւագին Աստուածամօր յարմար զարդ մի գնել տաք այդ գումարով:
Հաճեցէք ընդունիլ սիրոյ ողջոյն, անկեղծ համակրանացս հաւաստիօք Գերյարգելի Տէրութեանդ:
Խ. Ծ.
Ի. Վ. ՄԱԼՈՅԵԱՆ
mandate ուղղակի Ձեր անուանը ղրկուեցաւ
Պէյրութի բոսթայով
Հաճիք հոնտեղի
Գեր. Վարդապետաց ձեռք
