«Արարատ» օրաթերթ, Երեքշաբթի, 28 Ապրիլ 2026:
Կողք-կողքի, երկու շահեկան յօդուածներ, երկու յարգարժան յօդուածագիրներէ, յարգանքի արժանի գրիչներէ:
Մեթր Պարգեւ Դաւիթեանի «Անարդար, Օրդ Կու գայ»-ն («Եա Զալէմ Ըլաք Եոմ»)-ը եւ Լիզա Բանճարճեան-Թելվիզեանի «Արդեօք Օր Մը Վերջ Պիտի Գտնէ՞…»-ն:
Սիրելի մեթր Դաւիթեան, «Ձմեռը իր պաղը պիտի ընէ՛, զալէմն ալ իր զուլումը»: Կռուարար-կովարածն ու ինքզինք Աստուծոյ ընտրեալ ժողովուրդ համարողը, քաղած են, կը քաղեն ու պիտի քաղեն իրենց զուլումին պտուղները, բայց ի՞նչ գինով, այդ բոլորը ի՞նչ պիտի արժեն համայն աշխարհին:
Ազնուափայլ տիկին Թելվիզեան, տարակոյս չկայ, որ օր մը (յուսամ Յիսուսի երկրորդ գալուստէն առաջ) վերջ պիտի գտնէ՛ Լիբանանի տառապանքն ու չարչարանքը, բայց, ըստ երեւոյթին, միայն զալէմին զուլում ձեռքերովը:
Ի՞նչ կրնանք ընել, եթէ 70-ական թուականներուն, Նիքսըն-Քիսինճըր, Պըրըժնեւ-Կրօմիքոյի օրերուն, քուլիսներու ետին եղած համաձայնութեամբ մը, Միջին Արեւելքն ու «սիրեցեալ» Լիբանանը ինկան Արեւմուտքի եւ ամերիկեան ազդեցութեան գօտիին մէջ:
ԶԱԼԷՄՆ ՈՒ ԶՈՒԼՈՒՄԸ
Ամէն գործառնութիւն կամ գործողութիւն ունի իր հակառակ ու համահաւասար գործողութիւնը:
Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու ժողովուրդին հանդէպ զուլում էր, երբ 1933-ին, նախագահական հրամանագրով մը, ժողովուրդը զրկուեցաւ ձոյլ ոսկի ունենալէ: Այսօր, առանց բացառութեան, ամէն մէկ ամերիկացիի մղձաւանջը, մտահոգութիւննն ու աշխատանքն է գտնել լաւագոյն ձեւը՝ խուսափելու համար եկամուտի պետական տուրքերէն:
1971-ին աշխարհը զուլումի ենթարկուեցաւ եւ ինքզինք խաբուած զգաց, երբ, հակառակ 1944-ի Պրեթըն Ուուտզի համաձայնագրին, Ամերիկան բացայայտեց թէ իր կանաչ մամոնան ոսկիով ծածկուած չէ՛ այլեւս: Մօտ 70-80 տարի ամերիկեան տոլարը մնաց համաշխարհային դրամանիշ, ՄԻԱՀԵԾԱ՛Ն: Իրենց մամոնային կանաչ թուղթը (բառացիօրէն թուղթը) պարտադրուած մնաց որպէս գնողական արժէք ունեցող դրամանիշ:
Բայց երբ նոյն անարդար Զալէմը ի՜նչ-ի՜նչ պատճառաբանութիւններով չարաշահեց այդ վստահութիւնը, գրաւեց ու արգելափակեց շատ մը երկիրներու ունեցուածքն ու իրենց դրամատուներուն մէջ պահ դրուած գումարները, ստեղծուեցաւ BRICS-ը:
Այսօրուայ դրութեամբ, կազմուելէն հազիւ քանի մը տարի ետք, տասնեակ երկիրներ իրարու հետ կը գործակցին, փոխառութիւններն ու փոխանակումները կը կատարեն իրենց տեղական դրամանիշով, բոլորովին շրջանցելով ամերիկեան տոլարի գործածութիւնը:
«Եթէ չի՛ մեռար, մեռնողը չտեսա՞ր», կ’ըսէ արաբական առածը: Սէուտական Արաբիան ալ տեսաւ ուրիշ երկիրներու դէմ եղած զուլումը ու 50 տարի ետք մերժեց վերանորոգել իր նաֆթը միայն տոլարով վաճառելու համաձայնագիրը:
Անարդար Զալէմին զալէմութիւնը վիեթնամցի ժողովուրդին արժեց 2 միլիոն քաղաքացիի, 1,1 միլիոն վիէթքոնկցի պատերազմիկներու եւ աւելի քան 250 հազար բանակայիններու մահուան:
Աֆղանիստան, Իրաք… եւ մասամբ նորին, ցանկը երկար է, վերջ չունի:
Իրաքի պարագային, միայն տնտեսական արգելափակումները պատճառ դարձան 2 միլիոն մանուկներու մահուան: Պատճառ՝ սնունդի պակաս: Այլ ո՞ւր մնաց յաջորդական կրկնակի պատերազմներու պատճառաւ սպաննուածներուն թիւը:
Ողբերգութեան մեծը հո՛ն է, որ իր իսկ զուլումին պտուղները քաղողը այսօր ստիպուած կը զգայ ծայրայեղութեան երթալու եւ սաստկացնելու իր զալէմութիւնը:
ԼԻԲԱՆԱՆՆ ՈՒ ԽԱՂԱՂՈՒԹԻՒՆԸ
Կիպրոսը խաղաղեցաւ եւ յառաջդիմեց, երբ 1974-ին վաշխառու դրամատէրը ՆԱԹՕ-ի եւ թրքական բանակներուն միջոցաւ տիրացաւ Կիպրոսի կիսուն: Նախագահ Մակարիոս մերժած էր Հենրի Քիսինճըրի առաջարկը եւ չէր ուզած անգլիական զինուորական խարիսխներուն կողքին ունենալ ամերիկեան խարիսխ մըն ալ:
Եգիպտոս հանգստացաւ եւ խաղաղութիւնը գտաւ երբ ձեռքով-ոտքով յանձնուեցաւ Արեւմուտքի գաղութատէրին:
Միշտ ու միշտ իմ համեստ կարծիքով, Լիբանանն ալ իր խաղաղութիւնը կը սկսի գտնել, երբ հինգ հազար հոգինոց շինարարութեան մէջ եղող դեսպանատունը կ’ունենայ իր բնակիչները: Դեսպանատո՞ւն է սա, թէ՞ բանակայիններու բնակավայր-իջեւան, թէ՞ զինուորական խարիսխ: Տարօրինակ չէ՞, 4-5 միլիոն բնակչութիւն ունեցող Լիբանանին համար ունենանք հինգ հազար հոգինոց դեսպանատուն, մինչ 1,5 միլիառ հաշուող եւ ՄՐՑԱԿԻ՛Ց Չինաստանի դեսպանութիւնը՝ միայն ութ հարիւր հոգինոց անձնակազմ:
1958-ին նախագահ Քեմիլ Շամունի եւ իր վարչակարգին դէմ եղած քաղաքական կացութիւնն ու երկփեղկումը Լիբանանը տարաւ եղբայրասպան կռիւներու, նոյնիսկ հայ համայնքէն ներս: Խաղաղեցաւ միայն երբ ամերիկեան նաւատորմն ու նաւաստիները ոտք դրին լիբանանեան հողին վրայ:
Այսօր ալ, նախագահ Աունի վարչակարգին եւ երկրի կարեւոր մէկ զանգուածին ու խաւին միջեւ եղած տարակարծութիւնները ուրիշ բան չե՛ն յուշեր մեզի:
Առաքելութիւններ եւ գործեր կան որոնք գործակից-գործընկեր (օրթախ) չեն շալկեր:
1982-ին ամերիկեան բանակին կողքին Պէյրութ իջեւանած էին ֆրանսական եւ իտալական բանակները:
2018-19-ին, ուժանիւթի նախարարը Լիբանանի հեղուկ կազի պեղումները յանձնած էր ֆրանսական-իտալական-ռուսական ընկերութիւններուն:
«Բա՜, ո՞նց կարելի է նման շահարկութենէ դուրս ձգել Միացեալ Նահանգները»: Մերօրեայ Զալէմին չաստուածներն անգամ չեն կրնար ընդունիլ նման բան:
Վերջին 6-7 տարուայ մէջ պատահեցաւ ինչ որ պատահեցաւ: Վերջաւորութեան, երեքն ալ, գլխաւորութեամբ Ֆրանսային, ձեռնպահ մնացին: Գոյութիւն ունեցող հանքերը «չկրցան» պեղել:
Կարճ կապենք:
Երբ օր մը, պատահի որ Աուքարի շինարարութիւնը բնակուած տեսնենք ամերիկացի նաւաստիներով եւ բանակայիններով, ա՜խ, այն ատեն միայն Լիբանանը պիտի տեսնէ խաղաղութիւնը (կարծեմ):
Անարդար Զալէմին զուլում խաղաղութիւնը:
